PLASTICITEIT EN FLEXIBILITEIT VAN HET MENSELIJK MOTORISCH SYSTEEM: IMPLICATIES VOOR NEUROLOGISCHE REVALIDATIE

 

Prof. Dr. Th. MULDER

Instituut voor Bewegingswetenschappen,

Rijksuniversiteit Groningen, Postbus 196, 9700 AD Groningen - NL

e-mail : t.mulder@ppsw.rug.nl

 


In deze lezing staat het adaptatievermogen en de flexibiliteit van het menselijk bewegingssysteem centraal. Er zal worden getoond hoe de mens er telkens in slaagt om te adapteren aan veranderingen in de omgeving en het eigen lichaam. De mens is in die zin op te vatten als een permanent lerend systeem. Twee vormen van leren kunnen worden onderscheiden: leren door zelforganisatie en leren op basis van oefening en training. Bij zelforganisatie is sprake van veranderingsprocessen die plaats vinden zonder supervisor of trainer maar het directe gevolg zijn van het “design” van het neurale systeem. Veranderingen in de input leiden tot veranderingen in de output. Activiteit en het genereren van input is derhalve essentieel voor het handhaven van een stabiele relatie met de omgeving. Er zal worden besproken hoe veranderingen in de periferie van het lichaam (immobilisatie, amputatie, verwonding) direct doorwerken in de hersenen. Het is de laatste jaren duidelijk geworden dat het centrale zenuwstelsel plastischer is dan voorheen werd aangenomen. Tal van experimenten hebben een fascinerend gebied open gelegd, namelijk dat van de veranderbaarheid van sturingsmechanismen en het nut ervan voor revalidatie en leren.

 

Bij leren op basis van oefening is altijd een leer- of trainingsprogramma vereist. Voor het eindresultaat is het cruciaal dat de structuur van een dergelijk programma nauw aansluit bij de wijze waarop mensen (en andere dieren) leren. De relatie met veranderingen in het zenuwstelsel is ook in dit verband dus van belang. Daarnaast vindt leren altijd plaats in een context. De rol van de context zal derhalve worden toegelicht. Getoond zal worden hoe bij het leren van vaardigheden ook de gegevens van de context worden gecodeerd. Manipulatie van informatie is de rode draad die door het betoog wordt geweven. Informatie is echter breder dan alleen de propriocepsis. Onder het label informatie kan ook visuele, auditieve, tactiele, vestibulaire of verbale input worden geplaatst, en wellicht is het zelfs zo dat verbeelding en geheugen vormen van input zijn die gehanteerd kunnen worden in een leer- of therapieproces. Het gaat om een theoretisch verhaal waarin de uitdagingen voor een moderne bewegingswetenschap zichtbaar worden en fantasieën over toepassingen in gezondheidszorg niet uit de weg worden gegaan.

 

Literatuur suggesties

-Mulder, Th., & Hochstenbach, J. (2001) Adaptability and Flexibility of the Human Motor System: implications for neurological rehabilitation. Neural Plasticity, 8, 131-141

-Mulder, Th., & Hochstenbach, J. (2003). Motor control and learning: implications for neurological rehabilitation. In R.J. Greenwood (Ed.). Handbook of Neurological Rehabilitation. Sussex: Psychology press pp. 143-157

-Mulder, Th. (2001) De Geboren Aanpasser: over beweging, bewustzijn en Gedrag. Amsterdam: uitgeverij Contact

-Sanes, J.N & Donoghue, J.P.  (2000) Plasticity and primary motor cortex. Annual Review of Neuroscience, 23, 393-415.

-Spitzer, M. (1999) The mind within the net: models of learning, thinking and acting. Cambridge: the MIT press